Uppruna Og Týdningur av altjóða arbeiðsmannadegi
Altjóða Arbeiðaradagur, eisini kendur sum 1. mai- ella vinnudagur, verður hildin 1. mai á hvørjum ári í nógvum londum kring heimin. Hesin dagurin er ætlaður at heiðra íkastið hjá arbeiðsfólki og stuðla arbeiðsrættindum. Søgan um maidag er djúpt rótfest í arbeiðararørsluni seinast í 19. øld, serliga stríðið fyri einum átta{4} tí arbeiðsdegi. Í dag virkar tað sum ein áminning um týdningin av rættindum hjá arbeiðsfólki, sosialum rættvísi og áhaldandi stríðnum fyri rættvísum arbeiðsumstøðum.
Ídnaðarkollveltingin og harðlig arbeiðsviðurskifti
Undir ídnaðarkollveltingini (18.–19. øld) møttu arbeiðsfólk ógvuliga truplar umstøður. Verksmiðjur virkaðu í 12 til 16 tímar um dagin, og arbeiðsfólk, eisini kvinnur og børn, toldu lágar lønir, ótrygg umhvørvi og onga arbeiðstrygd. Tað vóru ongar lógir, sum verjaðu arbeiðsfólk, og fakfeløg vóru ofta kúgað.
Um mið {2}19. øld fóru arbeiðsfólk at skipa fyri arbeiðsfeløgum fyri at krevja betri umstøður. Eitt av høvuðskrøvunum var átta tímar arbeiðsdagurin, sum er tikið saman av slagorðinum:
"Átta tímar til arbeiði, átta tímar til hvíld og átta tímar fyri tað, sum vit vilja."
Tað mest týðandi tiltakið, sum førdi til stovnan av 1. mai, var Haymarknaðarmálið í Chicago í USA í 1886.
mai 1886: Yvir 300.000 arbeiðsfólk um alt USA fóru í verkfall, og kravdu ein átta{6} tí arbeiðsdag.
mai–4. Undir einum mótmæli á Haymarket Square brast ein bumba, og drap fleiri løgreglufólk og sivilfólk.
Aftaná: Hóast manglandi prógv, vórðu átta arbeiðsaktivistar (kendir sum "Haymarket Martyrs") handtiknir. Fýra vórðu avrættað, og ein doyði í fongsli.Hendan hendingin gjørdist eitt symbol uppá stríðsgongd hjá arbeiðsfólki og gav altjóða arbeiðararørsluni íblástur.
Í 1889 lýsti seinni altjóða (sambandið millum sosialistiskar og arbeiðsflokkar) 1. mai sum altjóða arbeiðsmannadag fyri at minnast Haymarket-málið og talsmaður fyri rættindi hjá arbeiðsfólki um allan heimin.
May Day er ikki bara ein hátíðarhald men eisini ein dagur við mótmælum, verkfalli og mótmælisgongum fyri:
Rættarløn
Trygg arbeiðsumstøður
Arbeiðstrygd
Rættindi hjá Arbeiðara at unikafelaga
Meðan May Day verður hátíðarhildin í nógvum londum, er týdningurin ymiskur:
Evropa & Suðuramerika: Stórar marsjur og politiskar mótmælisgongur.
Kina & Russland: Stjórn{0}}, sum er sponsorerað.
US & Kanada: Arbeiðsdagurin er hildin í september, men May Day er framvegis týðandi fyri aktivistar.
Sjálvt í dag møta arbeiðsfólki mál sum t.d.
Inntøkuójavni
Gig búskapur útnytting
Sjálvvirkan og arbeiðsloysi
Ótryggar arbeiðsumstøður
May Day virkar sum ein áminning um, at stríðið fyri rættindum hjá arbeiðsfólki heldur fram.
Niðurstøða
Altjóða arbeiðsmannadagur er meira enn bara ein feriu{0}}it er eitt symbol uppá stríð og avrik hjá arbeiðsfólki. Frá stríðnum um ein átta{2}}tíma arbeiðsdag í 19. øld til nútíðar arbeiðararørslur, umboðar May Day samleika, rættvísi og áhaldandi stríðið um rættvísa viðgerð á arbeiðsplássum um allan heimin.
Meðan vit hátíðarhalda May Day, heiðra vit offrini hjá fyrrverandi arbeiðsaktivistum og viðurkenna tørvin á at halda fram at tala fyri rættindi hjá arbeiðsfólki í einum altíð-, sum broyta heimsbúskapin.
Um tú hevur nøkur bráðfeingis mál í feriuni(1.~5. mai), vinarliga set teg í samband við okkum á whatsapp:{2}}
Takk fyri tykkara góða skil.
